Workshop ‘Uitspraak en verstaanbaarheid’ door Conny Wesdijk

In het kader van deskundigheidsbevordering geeft Conny Wesdijk, medeontwikkelaar van de Delftse Methode, een aantal workshops aan onze taalcoaches. Deze keer gaat het over uitspraak en verstaanbaarheid.

Conny Wesdijk heeft 20 jaar in Afrika gewerkt om daar ongeschreven talen te bestuderen en op te schrijven. Inmiddels geeft zij alweer 23 jaar NT2 lessen aan anderstalige studenten en docenten van TU Delft. Samen met een team heeft zij de Delftse methode ontwikkeld, een methode van taalleren waarbij de student thuis luistert naar teksten en deze herhaaldelijk nazegt. Veel van onze taalcoaches werken met deze methode. Tijdens de workshops die Conny aanbiedt, behandelt ze steeds een onderwerp en gaat ze dieper in op vragen die leven bij onze taalcoaches.

Haar eerste workshop behandelde de Delftse methode ‘Sprekenderwijs taalleren’, de tweede workshop ‘Converseren kun je leren’ ging in op vragen rondom het voeren en op gang houden van gesprekken. Ditmaal aandacht voor de uitspraak.

Er is weer een mooie opkomst van taalcoaches waarvoor Conny haar blijdschap uitspreekt.

Verstaanbaarheid

Waar gaat het om als je het hebt over de uitspraak van het Nederlands door anderstaligen? Het gaat volgens Wesdijk absoluut niet om een ‘perfecte’ uitspraak (wat wij vroeger leerden; dialect was uit den boze!), maar om de verstaanbaarheid en daarbij is zowel de uitspraak als de intonatie, het ritme en de context belangrijk.

De belangrijkste vraag vandaag is: wat is zinvol om te doen en wat niet?

Wesdijk legt uit dat de Delftse methode betekenisvolle audio aanbiedt, en dat het vaak luisteren en nazeggen van de zinnen aantoonbaar goed werkt. Steeds maar weer luisteren en de aangeboden zinnen hardop herhalen en opnemen. Deze werkwijze is niet alleen goed voor de uitspraak maar ook voor het geheugen. Deze vorm van taalleren benadert de natuurlijke ingebakken manier waarop een kind de taal leert.

De rol van intonatie

Kijk eens naar dit youtube filmpje van twee peuters die met elkaar ‘praten’.

De kinderen kunnen alleen dadadada zeggen, er zijn nog geen woorden te herkennen. Maar voordat kinderen gaan spreken, kunnen ze al wel heel veel uitdrukken via intonatie. Deze intonatie speelt een grote rol in het begrijpen van de tekst. Als je met hele zinnen oefent, pikken de  cursisten de intonatie vanzelf op. Dat oppikken van de intonatie gaat echter verloren als je alleen losse woorden of klanken oefent.

De rol van het taalritme

De Nederlandse taal heeft veel schwa-klanken, dat zijn klanken die je bijna niet hoort, die weinig betekenis hebben, heel kort duren in vergelijking met andere lettergrepen, maar die er wel zijn. Tafel, regelen, regering. Betekenisvolle lettergrepen krijgen dus een klemtoon en meer tijd, andere lettergrepen vallen bijna weg. Daardoor ontstaat er een typisch klankritme dat van invloed is op de verstaanbaarheid. Dit ritme pikken de cursisten op als zij oefenen met hele zinnen. Je kunt het ritme oefenen door de cursisten een stukje mee te laten tikken op de maat. We oefenen in de workshop de zin: ‘Mijn vriend neemt alleen een kop zwarte koffie’. Laat de cursisten meetikken met een pen of potlood. Na een paar keer meetikken, zul je merken dat het lukt en dat dat een heel goed effect heeft op de uitspraak van de hele zin.

De rol van een goede uitspraak: is het zinvol om specifieke klanken te oefenen?

Aan te raden volgens Wesdijk is om alleen specifiek op de uitspraak van klanken te oefenen als deze problemen oplevert met de verstaanbaarheid.

Handig is om te hierbij te zoeken naar een woord met een gelijksoortige klank in de eigen taal.

[ren] – mens, om Chineestaligen de r aan te leren, of te leren herkennen

[mon oeil] – mijn oog, om Franstaligen de ui aan te leren, of te leren herkennen

[гарбуз укр / harbuz ukr] – pompoen om Oekraïners de h die ze al kennen te leren gebruiken in het Nederlands.

Zo zijn er aardig wat trucjes die kunnen helpen, maar houd in je achterhoofd dat een 100 % correcte uitspraak niet veel toevoegt, als er context, intonatie en ritme is. Het is slechts één factor. In Groningen spreken ze de letters ook anders uit dan in Limburg. Wat geeft het als je meteen hoort dat iemand Spaans, Arabisch, Engels of Chinees als moedertaal heeft.

Taalraps – een combinatie van uitspraak, intonatie, ritme en context

Wat wel heel goed werkt om de verstaanbaarheid van cursisten te verbeteren, is het aanbieden van taalraps. Een taalrap is een dialoog die je samen hardop kunt uitspreken, met of zonder beat. De cursisten oefenen intonatie, ritme, uitspraak en context in één oefening.

Om samen een taalrap te doen, heb je twee groepen nodig. Conny neemt in dit geval de oneven zinnen op zich, en wij, de taalcoaches, de even zinnen. Gegarandeerd succes!

Hou je van vis?

    Nee meer van vlees

Lust je patat?

    ‘k Heb liever rijst!

Hou je van koffie?

     Geef mij maar thee

Een biertje misschien?

      Nee, liever water

Eet je veel kaas?

     Nee ik hou niet van kaas

Waar hou je dan wél van?

     Van chocola!

Van chocola?

Ja, van chocolaaaaaa!

Natuurgegeven

Ten slotte: vergeet nooit dat een taal leren een natuurgegeven is. Iedereen kan het. Men leert een taal verstaanbaar spreken als voldoende natuurlijke spreektaal aangeboden en geoefend wordt, in een zinvolle context.

Aangeraden lesmateriaal

Taalraps: een aanstekelijke manier om spreektaal te oefenen (alle niveaus)

Auteurs: Lieske Adèr, Margreet Verboog

Uitgeverij Boom

Isbn: 9789058755445

Koffiepraatjes: 163 alledaagse gesprekken voor anderstaligen (A2 naar B1)

Auteurs: Conny Wesdijk, Alied Blom

Uitgeverij Boom

Isbn: 9789024448722

Deze publicaties zijn aanwezig bij Welkomsttaal. Vraag ernaar bij onze taalcoaches!